༄༅། །གསོ་རིག་རྒྱུད་བཞིའི་བླ་བརྒྱུད་གསོལ་འདེབས་ཀྱི་ཚིག་ཅུང་དཀའ་བ་འགའ་ཞིག་བཤད་པ།

– མཁན་ཆེན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན།               གསོ་རིག་རྒྱུད་བཞིའི་བླ་བརྒྱུད་གསོ་འདེབས་ཀྱི་ཚིག་ཅུང་དཀའ་བ་འགའ་ཞིག་བཤད་ན། དང་པོ་གསོལ་འདེབས་སྐབས། དཔལ་ལྡན་སྟོབས་བཅུ་མངའ་བ་མ་ལུས་པ། །ཞེས་པའི་སྟོབས་བཅུ་མངའ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས་ཏེ།
  དེ་ལ་སྟོབས་བཅུ་ནི། དགེ་བ་ལས་བདེ་བ་འབྱུང་བ་གནས་ཡིན་ཞིང་། སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བ་གནས་མིན་པ་ལྟ་བུས་མཚོན་ཏེ། ཕྱོགས་དུས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཤེས་བྱའི་ཁོངས་ན་གང་ཞིག་གནས་ཡིན་པ་དང་། གང་ཞིག་གནས་མ་ཡིན་པའི་ཤེས་བྱ་ཇི་སྙེད་པ་ཐམས་ཅད་ཆགས་ཐོགས་མེད་པར་སྐད་ཅིག་ལ་མཁྱེན་པ་ནི་གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་དགེ་མི་དགེ་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ལས་ཐམས་ཅད་དང་། དེ་དག་གི་རྣམ་སྨིན་ཅི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་མཁྱེན་པ་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་མཁྱེན་པའི་སྟོབས། གདུལ་བྱའི་རིགས་ཀྱི་ཁམས་དང་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་སོགས་ཁམས་ཇི་སྙེད་པ་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པ་དང་། འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་མོས་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་། དབང་པོ་རྣོན་པོ་དང་རྟུལ་པོ་སྣ་ཚོགས་པ་མཁྱེན་པ་དང་། ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ཀྱི་བསྡུས་པ་མཐོ་རིས་དང་ངན་སོང་། ཐར་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པར་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་ལམ་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པ་དང་། ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་བཀོད་པ་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པ་དང་། རང་གཞན་གྱི་སྔོན་གྱི་གནས་སྣ་ཚོགས་པ་མཁྱེན་པ་དང་། ལྷའི་མིག་གིས་འགྲོ་བ་རྣམས་འཆི་འཕོ་བ་དང་། མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བ་མཁྱེན་པ་དང་། ཟག་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ལམ་དང་འབྲས་བུ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་རྣམས་སོ།།
 

ངོ་མཚར་རྩ་བདུན་བརྟག་པའི་ཚུལ།

མཁན་ཆེན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན།   འདིར་ཕྱི་མ་རྒྱུད་ཀྱི་བརྟག་པ་རྩ་ཆུའི་མདོ་ལས་བཤད་པའི་ངོ་མཚར་རྩ་བདུན་བརྟག་ཚུལ་ཅུང་ཟད་བཤད་པ་ལ། ཐོག་མར་རྩ་བལྟ་ཡུལ་དེའི་རྒྱུན་རྩ་ཕོ་རྩ་སོགས་གང་ཡིན་ཤེས་པར་བྱས་ནས་རྒྱུན་རྩའི་འཕར་ཚུལ་གཞིན་བྱས་པའི་སྟེང་དུ། དུས་ཁམས་ཀྱི་འཕར་ཆུལ་གྱི་འགྱུར་བ་ཕྲ་མོ་འོང་བར་རྟོགས་དགོས་སོ། །དེ་ཡང་། ངོ་མཚར་རྩ་བདུན་ནད་མེད་མི་ལ་བལྟ། །ཞེས་གསུངས་པས་ནད་མེད་པའི་རྩ་ལ་དུས་རྩའི་འཕར་ཆུལ་ལས་བླང་དོར་དཔྱད་དུ་ཡོད་ཀྱི། ནད་ཡོད་ན་ནད་ཁམས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བས་ངེས་པ་མེད་དོ། །ལྷག་པར་ཕྱི་ནམ་ཟླ་དུས་བཞི། ནང་དོན་སྣོད། བར་དོན་སྣོད་ཀྱི་རྩ་གསུམ་འབྱུང་བ་ལྔ་ཡི་རང་བཞིན་དུ་སྦྱར་ཚུལ་དང་། དེ་དག་གི་དར་གུད་ཤེས་པའི་ཕྱིར་དུ་རང་དང་མ་བུ་དགྲ་གྲོགས་ཀྱི་བསྐོར་མགོ་བརྩི་ཚུལ་བཅས་བྱང་ཆུབ་པ་ཞིག་མེད་ཐབས་མེད་དོ། །འོ་ན་རྩ་བདུན་པོ་གང་ཞེ་ན། ཁྱིམ་མགྲོན་དགྲ་གྲོགས་གདོན་དང་ནི། །མེ་ཆུ་གོ་ལྡོག་སྦྲུམ་མ་འོ། །ཞེས་པ་དེའོ།།
 

༄༅། །རྩ་རླུང་ལུས་སྦྱོང་ལ་བརྟེན་ནས་མིའི་ལུས་སེམས་བདེ་ཐང་ཡོང་ཐབས་སྐོར་ལ་རགས་ཙམ་དཔྱད་པ།

འབལ་གཞུང་སྨན་པ་དབང་གྲགས་བསོད་ནམས། 
རྩ་རླུང་ལུས་སྦྱོང་གི་རིགས་ལམ་ནི་རང་རེའི་གངས་ཅན་ལྗོངས་ཀྱི་གསང་སྔགས་གཞུང་ལུགས་སྙིང་བསྡུས་ཀྱི་རིག་གནས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། མིའི་ལུས་སེམས་ལ་བསྙོན་དུ་མེད་པའི་ཕན་བདེའི་བཅུད་ལེན་སྟེར་བའི་རང་བྱུང་ཚན་རིག་ཅིག་ཀྱང་ཡིན། དེར་བརྟེན། ཉེ་ལམ་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་ཁ་ཤས་རིང་འདིར་འཛམ་གླིང་དུ་མིའི་ཤེས་རིག་དང་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་ཇེ་རྒྱས་སུ་ཕྱིན་ནས་རང་བྱུང་ཚན་རིག་ལ་སྔོན་དཔོག་ཚོད་ལེན་དང་ཡིད་འཇོག་བརྟན་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྩ་རླུང་ལུས་སྦྱོང་ལ་བརྟེན་ནས་མིའི་ལུས་སེམས་ལ་ཕན་བདེ་དང་ཚེ་སྲོག་བསྲིངས་ཐུབ་པ་གསལ་རྟོགས་བྱུང་ཡོད་པ་རེད། རྩ་རླུང་ལུས་སྦྱོང་གི་རིག་ལམ་འདི་གནའ་སྔ་མོ་ནས་གངས་ཅན་ཡུལ་དུ་དར་ལ། སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་བརྒྱུད་རིམ་འོག་ནས་མིའི་རིགས་ཀྱིས་ཤེས་རིག་ལ་རྩིས་མཐོང་ཆེན་པོ་གནང་བ་དང་། མིའི་རིགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དེས་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ལ་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་ཐུབ་པའི་ནུས་པ་འདོན་བཞིན་ཡོད་པས་མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་བྱུང་ཁམས་ལས་དངོས་སྟོབས་ཀྱི་རིག་པ་མང་པོ་རྙེད་པ་དང་། མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་གི་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དེ་དང་བསྟུན་པའི་རྩ་སྦྱོང་རིག་པའི་རྐང་ལམ་ཕྲ་མོ་དེའང་དུས་དེ་ནས་འགོ་བརྩམས་པ་ཡིན།

མངོན་པའི་གཞུང་སོགས་ནས་བཤད་པའི་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་བྱུང་རིམ། (པོད། ༡། ༥།)

སྐབས་ལྔ་པ། སྣོད་བཅུད་འབྱུང་འཇིག་གི་རིམ་པ་བཤད་པ། ༡ མངོན་པའི་གཞུང་སོགས་ནས་བཤད་པའི་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་བྱུང་རིམ། (ཀུན་བཏུས། པོད་དང་པོ།) – ཀུན་བཏུས་རྩོམ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་། སྤྱིར་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་འཇིག་གི་ཚུལ་ལ་སྔོན་གྱི་འཕགས་ཡུལ་གྱི་ལྟ་གྲུབ་སྨྲ་བ་རྣམས་མི་མཐུན་པ་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་ཞིང་། དེ་དག་ལས་བྱེ་བྲག་པ་སོགས་མུ་སྟེགས་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་ད་ལྟའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་མ་ཆགས་གོང་ས་རྡུལ་ཕྲ་མོ་དང་། ཆུ་རྡུལ་ཕྲ་མོ། མེ་རྡུལ་ཕྲ་མོ། རླུང་རྡུལ་ཕྲ་མོ་སོགས་རྡུལ་ཕྲན་མང་པོ་ཞིག་བར་སྣང་སྟོང་པའི་ནང་སོ་སོར་མི་འཇིག་པར་གནས་ནས་ཡོད་པ་ལ། ལྷ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོས་ནམ་མཁའ་སྟོང་པ་དེར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཤིག་བཟོ་དགོས་སྙམ་ནས་བློའི་འཕེན་པ་བཏང་བ་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་དང་ཆོས་མིན་གྱི་ལས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་དབང་གིས་ཐོག་མར་རླུང་རྡུལ་ཕྲ་མོ་གཉིས་མཉམ་དུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་ཅིང་། དེ་ནས་རླུང་རྡུལ་ཕྲ་མོ་གསུམ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟ་བུའི་རིམ་པས་རླུང་རྡུལ་རྣམས་ཀྱིས་འབྲས་བུའི་རྫས་རྩོམ་པར་བྱས་ཏེ་རླུང་གི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་ཆགས་ཤིང་། དེའི་སྟེང་དུ་ཆུ་རྡུལ་རྣམས་སྔར་ལྟར་སྦྱར་བས་ཆུའི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་ཆགས་པ་དང་། དེའི་སྟེང་དུ་སའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་དང་། དེའི་སྟེང་དུ་མེའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་སྔར་གྱི་རིམ་པ་ལྟར་གྲུབ་པར་གྱུར་པ་སོགས་ལས་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཆགས་པར་འདོད་པར་བཤད།

སྐབས་ལྔ་པ། སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འབྱུང་འཇིག་གི་རིམ་པ་བཤད་པ།

དུས་འཁོར་གྱི་རྒྱུད་ལས་བཤད་པའི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་རིམ། (ཀུན་བཏུས། པོད་དང་པོ།) – ཀུན་བཏུས་རྩོམ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་། དུས་འཁོར་གྱི་གཞུང་ལས་བཤད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཆགས་ཚུལ་ནི། རང་ཅག་གནས་སའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ཉིད་མ་ཆགས་གོང་སྟོང་སང་ཞིག་ཏུ་གནས་ཏེ། དེའི་གནས་སྐབས་སུ་བེམ་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་རྡུལ་ཞེས་པའི་རྣམ་པར་གནས་ཤིང་། དུས་ཡུན་གང་འཚམས་སོང་རྗེས་རླུང་རྡུལ་ཕན་ཚུན་འདུ་བའི་འགོ་བཙུགས་པ་ནས་འཇིག་རྟེན་འཆགས་པའི་འགོ་ཚུགས་པར་བཞེད། དེ་ཡང་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་སྔ་མ་ཞིག་ནས་བར་སྣང་ཁམས་ལ་སྟོང་པའི་རྡུལ་གྱི་མིང་ཅན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་སིལ་བུར་གནས་པ་རྣམས་འདུས་པ་ལས་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ནས་རིམ་གྱིས་ཆགས་ལ། སྟོང་པའི་མིང་ཅན་གྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས། དང་པོར་རླུང་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་མ་འབྱར་བར་ནམ་མཁའ་ལ་མི་སྣང་བའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་འབྱར། དེ་རྣམས་སྔར་མ་འབྱར་གོང་རང་ཉིད་ཡང་ཞིང་གཡོ་བའི་ངོ་བོར་ཡོད་ཀྱང་གཡོས་ནས་གོ་ས་གཞན་དུ་བགྲོད་པའི་ནུས་པ་མེད་ཅིང་། འབྱར་ནས་ཡང་ཞིང་གཡོ་བ་ཉིད་དུ་གོ་ས་གཞན་དུ་བགྲོད་ནུས་པ་དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་རྩོམ་པའི་རླུང་ཞེས་བརྗོད་ལ། དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་ཆགས་པའི་གཞི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཐོག་མའི་རྒྱུ་ཡིན་གྱི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་དངོས་མིན་པར་གསུངས།

Naming and forgetting

Sowa Rigpa and the territory of Asian medical systems — Sienna R. Craig, Barbara GerkeAbstract Sowa Rigpa is generally translated as ‘the science of healing’ and often used synonymously for ‘Tibetan medicine’. Historically, Sowa Rigpa can be considered a borrowed term from Sanskrit, accompanied by an adopted sense of ‘science’, …