image_pdfimage_print

མངོན་པའི་གཞུང་སོགས་ནས་བཤད་པའི་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་བྱུང་རིམ། (པོད། ༡། ༥།)

སྐབས་ལྔ་པ། སྣོད་བཅུད་འབྱུང་འཇིག་གི་རིམ་པ་བཤད་པ། ༡ མངོན་པའི་གཞུང་སོགས་ནས་བཤད་པའི་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་བྱུང་རིམ། (ཀུན་བཏུས། པོད་དང་པོ།) – ཀུན་བཏུས་རྩོམ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་། སྤྱིར་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་འཇིག་གི་ཚུལ་ལ་སྔོན་གྱི་འཕགས་ཡུལ་གྱི་ལྟ་གྲུབ་སྨྲ་བ་རྣམས་མི་མཐུན་པ་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་ཞིང་། དེ་དག་ལས་བྱེ་བྲག་པ་སོགས་མུ་སྟེགས་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་ད་ལྟའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་མ་ཆགས་གོང་ས་རྡུལ་ཕྲ་མོ་དང་། ཆུ་རྡུལ་ཕྲ་མོ། མེ་རྡུལ་ཕྲ་མོ། རླུང་རྡུལ་ཕྲ་མོ་སོགས་རྡུལ་ཕྲན་མང་པོ་ཞིག་བར་སྣང་སྟོང་པའི་ནང་སོ་སོར་མི་འཇིག་པར་གནས་ནས་ཡོད་པ་ལ། ལྷ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོས་ནམ་མཁའ་སྟོང་པ་དེར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཤིག་བཟོ་དགོས་སྙམ་ནས་བློའི་འཕེན་པ་བཏང་བ་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་དང་ཆོས་མིན་གྱི་ལས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་དབང་གིས་ཐོག་མར་རླུང་རྡུལ་ཕྲ་མོ་གཉིས་མཉམ་དུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་ཅིང་། དེ་ནས་རླུང་རྡུལ་ཕྲ་མོ་གསུམ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟ་བུའི་རིམ་པས་རླུང་རྡུལ་རྣམས་ཀྱིས་འབྲས་བུའི་རྫས་རྩོམ་པར་བྱས་ཏེ་རླུང་གི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་ཆགས་ཤིང་། དེའི་སྟེང་དུ་ཆུ་རྡུལ་རྣམས་སྔར་ལྟར་སྦྱར་བས་ཆུའི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་ཆགས་པ་དང་། དེའི་སྟེང་དུ་སའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་དང་། དེའི་སྟེང་དུ་མེའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་སྔར་གྱི་རིམ་པ་ལྟར་གྲུབ་པར་གྱུར་པ་སོགས་ལས་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཆགས་པར་འདོད་པར་བཤད།

སྐབས་ལྔ་པ། སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འབྱུང་འཇིག་གི་རིམ་པ་བཤད་པ།

དུས་འཁོར་གྱི་རྒྱུད་ལས་བཤད་པའི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་རིམ། (ཀུན་བཏུས། པོད་དང་པོ།) – ཀུན་བཏུས་རྩོམ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་། དུས་འཁོར་གྱི་གཞུང་ལས་བཤད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཆགས་ཚུལ་ནི། རང་ཅག་གནས་སའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ཉིད་མ་ཆགས་གོང་སྟོང་སང་ཞིག་ཏུ་གནས་ཏེ། དེའི་གནས་སྐབས་སུ་བེམ་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་རྡུལ་ཞེས་པའི་རྣམ་པར་གནས་ཤིང་། དུས་ཡུན་གང་འཚམས་སོང་རྗེས་རླུང་རྡུལ་ཕན་ཚུན་འདུ་བའི་འགོ་བཙུགས་པ་ནས་འཇིག་རྟེན་འཆགས་པའི་འགོ་ཚུགས་པར་བཞེད། དེ་ཡང་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་སྔ་མ་ཞིག་ནས་བར་སྣང་ཁམས་ལ་སྟོང་པའི་རྡུལ་གྱི་མིང་ཅན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་སིལ་བུར་གནས་པ་རྣམས་འདུས་པ་ལས་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ནས་རིམ་གྱིས་ཆགས་ལ། སྟོང་པའི་མིང་ཅན་གྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས། དང་པོར་རླུང་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་མ་འབྱར་བར་ནམ་མཁའ་ལ་མི་སྣང་བའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་འབྱར། དེ་རྣམས་སྔར་མ་འབྱར་གོང་རང་ཉིད་ཡང་ཞིང་གཡོ་བའི་ངོ་བོར་ཡོད་ཀྱང་གཡོས་ནས་གོ་ས་གཞན་དུ་བགྲོད་པའི་ནུས་པ་མེད་ཅིང་། འབྱར་ནས་ཡང་ཞིང་གཡོ་བ་ཉིད་དུ་གོ་ས་གཞན་དུ་བགྲོད་ནུས་པ་དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་རྩོམ་པའི་རླུང་ཞེས་བརྗོད་ལ། དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་ཆགས་པའི་གཞི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཐོག་མའི་རྒྱུ་ཡིན་གྱི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་དངོས་མིན་པར་གསུངས།

Naming and forgetting

Sowa Rigpa and the territory of Asian medical systems — Sienna R. Craig, Barbara GerkeAbstract Sowa Rigpa is generally translated as ‘the science of healing’ and often used synonymously for ‘Tibetan medicine’. Historically, Sowa Rigpa can be considered a borrowed term from Sanskrit, accompanied by an adopted sense of ‘science’, …

༄༅། །ངེས་པ་དོན་གྱི་པཎྜིཏ་ཆེན་པོ་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་སྐུ་བལྟམས་པའི་ཚུལ་དང་གང་དེའི་སྨན་རྩིས་རིག་གནས་ཐད་ཀྱི་ མཛད་རྗེས་གཙོ་བོར་བཀོད་པ་དད་བརྒྱའི་པད་ཀར་བཞད་པའི་རྫིང་བུ་ ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།།

– བྱམས་པ་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས་བརྩམས། ངེས་པ་དོན་གྱི་པཎྜིཏ་ཆེན་པོ་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་མཚན་སྙན་བླ་མཐོར་འཕགས་པའི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། བཅུ་ཕྲག་རིག་པའི་གནས་་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་སྨན་རྩིས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཡར་རྒྱས་སུ་བྱེད་པའི་ཐད་ལ་མཛད་རྗེས་རླབས་པོ་ཆེ་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། གད་དེ་འཁྲུངས་པའི་ཡུལ་ནི་དགེ་བཅུ་ཚང་བའི་གནས་གནམ་འཁོར་ལོ་རྩིབས་བརྒྱད་དང་ས་གཞི་པད་མ་འདབ་བརྒྱད་སོགས་ལེགས་ཚོགས་ཀྱི་མཚན་མ་གསལ་ཞིང་། ཕ་མཐའ་མི་མངོན་པའི་ལྗོངས་ཆེན་པོའི་མུ་ཁྱུད་གངས་རིའི་ཕྲེང་བས་མཛེས་པར་བྱས་པའི་དབུས་འགྱུར་ལྷ་ལྡན་དག་པའི་ཞིང་གི་གྲུ་འཛིན་རི་བོར་གྲགས་པ་ནས་རྒྱང་གྲངས་གཅིག་དང་གཞུ་འདོམ་དྲུག་བརྒྱ་བདུན་བཅུ་ལས་མི་རིང་བར་ཉང་ཏིང་འཛིན་བཟང་པོའི་བྲན་དུ་གྱུར་བའི་ཡུལ། ནོར་བུའི་དྲ་བ་ཅན་གྱི་གདུངས་དང་། སྟོང་གསུམ་སྒྲས་ཁྱབ་པའི་དུང་དཀར། ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་རྒྱལ་མཚན་ཏེ་བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ཚན་གཙོ་ཆེ་བ་གསུམ་གྱི་རང་བྱོན་དུ་འབོད་པའི་མཚན་མ་སྟོན་ཟླ་ལྟར་གསལ་བའི་རྒྱབ་རི་མཐོ་ཞིང་ཆུ་བོ་གཡས་སུ་འབབ་པ། ལྗོན་ཤིང་དང་རྫིང་བུ་མེ་ཏོག་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་པ་གྲོང་སྨད་ཅེས་མར་པ་ལོ་ཙཱ་བའི་བུ་ཆེན་བཞིའི་ནང་གི་མཚུར་སྟོན་དབང་གི་རྡོ་རྗེ་ལས་ཆད་པའི་རིགས་མྱུག་ཡབ་ཨ་སུག་དང་། ཡུམ་རྣམ་པར་དཀར་བ་ལ་ཆེས་ཆེར་འདུན་པ་བུ་ཁྲིད་རྒྱལ་མོ་གཉིས་རང་བཞིན་གྱི་མཛའ་བ་ལ་བརྟེན་རབ་བྱུང་ 11 ཆུ་སྦྲུལ་ (སྤྱི་ལོ་1653) ཟླ་ 7 ནང་སྐུ་འཁྲུངས། དམ་པ་དེ་སྐུ་ན་ཆུང་ངུའི་དུས་སྐུ་རྩེད་ཀྱི་སྐབས་སུའང་སྔོ་སྣ་ཚོགས་བཏུས་ཏེ་སྨན་ཡིན་ཁུལ་དང་། ས་གཞོང་ལ་རི་མོ་སྣ་ཚོགས་འབྲི་བ་སོགས་བྱིས་པ་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ངང་ཚུལ་ལྡན།

༄༅། །བསླབ་བྱ་དང་སྐྱོ་མགུར་འགའ་ཞིག་བཞུགས་སོ།།

– གཙང་སྨན་ཡེ་ཤེས་བཟང་པོ། གང་གི་རྣམ་སྤྲུལ་གོས་པའི་མང་། །སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཡོན་གང་འཚམ་སྤྲུལ། །རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡིད་ལས་སྐྱེས། །རྒྱུད་བཞིའི་དྲིས་ལན་དཔལ་དུ་གྱུར། །གསོ་རིག་གཙུག་ལག་ཉིན་མོར་གསལ། །དྲང་སྲོང་མཆེད་གཉིས་གུས་པས་འདུད། །གྲྭ་སློབ་འཚོ་བྱེད་མིང་བཟུང་རྣམས། །ནད་མུན་འཇིགས་ལས་བསལ་འདོད་ན། །གཞུང་ཆེན་ཉིད་ལ་འདྲིས་གོམས་དགོས། །གཞུང་དོན་རྩ་འགྲེལ་ཉམས་ལེན་མཛོད།། རྩ་རྒྱུད་དགོངས་དོན་མ་ཤེས་ན། །ས་བོན་མ་བརྒྱབ་སོ་ནམ་འདྲ། །ལོ་སྡོང་ཡལ་འབྲས་གང་ནས་རྒྱས། །ས་བོན་དཔེར་གཞོག་ཉམས་སུ་ལོང་། །བཤད་རྒྱུད་དགོངས་དོན་མ་ཤེས་ན། །ཉི་ཟླ་མེད་པའི་མུན་ནག་འདྲ། །ཚིག་དོན་སྒྲིབ་མེད་གང་གིས་གསལ། །ཉི་འོད་དཔེར་གཞོག་ཉམས་སུ་ལོང་། །མན་རྒྱུད་དགོངས་དོན་མ་ཤེས་ན། །མཛོད་ནང་ནོར་བུ་མེད་པ་འདྲ། །གཉེན་པོ་དགོས་འདོད་གང་ལས་འབྱུང་། །ནོར་བུ་དཔེར་གཞོག་ཉམས་སུ་ལོང་། །ཕྱི་རྒྱུད་དགོངས་དོན་མ་ཤེས་ན། །མཚོན་ཆ་མེད་པའི་དཔའ་བོ་འདྲ། །ནད་ཀྱི་དགྲ་དཔུང་གང་གིས་བཅོམ། །མཚོན་ཆར་དཔེར་གཞོག་ཉམས་སུ་ལོང་། །ལ་ནས་རྒྱུད་བཞིར་མ་སྦྱངས་པས། །གསོ་བྱེད་ཤེས་ཟེར་ངལ་བའི་རྒྱུ། །དཔེར་ན་ཚོང་དུས་མགྲོན་པོ་འདྲ། །འགྲོ་བའི་ལམ་ནི་མ་ཤེས་ན། །དགོས་པའི་ཚོང་ཟོག་གང་ནས་ལེན། །བཞི་རྒྱ་རྩ་བཞིའི་གཉེན་པོ་ལ། །ཟས་སྤྱོད་སྨན་དཔྱད་རྣམ་པ་བཞི། །དཔེར་ན་ཟས་ཚུལ་མ་ཤེས་ན། །ཟས་སྐོམ་སྤང་བླང་གང་གིས་ཤེས། །དེ་བཞིན་སྤྱོད་ལམ་རྣམ་གསུམ་ཡང་། །རྒྱུད་དོན་མ་རྟོགས་གང་གིས་ཤེས། །

༄༅། །བརྟག་ཐབས་རིག་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུའི་སྒོ་འབྱེད་གཏམ་བཤད།

གསོ་རིག་སློབ་དཔོན་རག་རྡོ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན། ཝཱརཱཎསཱི་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་སྨན་རྩིས་རིག་སྡེ་འགན་འཛིན། དེའང་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་ནི་བོད་ཀྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་ཅིང་། ཆེས་སྔ་མོ་ནས་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་སོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེང་གི་དུས་སུའང་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་འཚོ་འཆིའི་འགག་རྩའི་དུས་རབས་འཕོ་འགྱུར་གྱི་གཉན་འཕྲང་རིང་པོའི་ཁྲོད་དུ་བོད་མི་རིགས་རིག་གཞུང་དང་བཅས་པར་སྲོག་གི་ཆད་མཐུད་བྱེད་པོ་བཀའ་དྲིན་འཁོར་མཐའ་བྲལ་བའི་བྱམས་བརྩེའི་དྲོ་སྐྱིད་ཅན་གྱི་ཕ་ཡུལ་གཉིས་པ་ཡིན། རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་དེར་འཛམ་བུ་གླིང་འདིར་སྲིད་པའི་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའི་ལྟ་གྲུབ་མི་འདྲ་བ་རྣམས་དང་། ལེགས་བྱང་དང་རིགས་གཞུང་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཚོ་གནས་ཐུབ་པ་མ་ཟད། ཕན་ཚུན་བརྩི་བཀུར་གཞོགས་འདེགས་བྱེད་པའི་རང་གཤིས་རང་བྱུང་ལྷན་སྐྱེས་སུ་ཡོད་པའི་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་དང་། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་མིག་དཔེར་འོས་པ་རྒྱལ་ཁབ་དེར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རིག་གནས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་པའི་ཁྲོད་ནས་སྐྱེ་རྒུ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་གཉེར་བྱ་གཅིག་པུར་གྱུར་པ་བདེ་ཐང་དང་སྨན་བཅོས་ཀྱི་རིག་པ་ཁོ་ན་ལའང་དེའི་ལག་ལེན་དང་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཡོད་ཅིང་།