image_pdfimage_print

ངོ་མཚར་རྩ་བདུན་བརྟག་པའི་ཚུལ།

མཁན་ཆེན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན།   འདིར་ཕྱི་མ་རྒྱུད་ཀྱི་བརྟག་པ་རྩ་ཆུའི་མདོ་ལས་བཤད་པའི་ངོ་མཚར་རྩ་བདུན་བརྟག་ཚུལ་ཅུང་ཟད་བཤད་པ་ལ། ཐོག་མར་རྩ་བལྟ་ཡུལ་དེའི་རྒྱུན་རྩ་ཕོ་རྩ་སོགས་གང་ཡིན་ཤེས་པར་བྱས་ནས་རྒྱུན་རྩའི་འཕར་ཚུལ་གཞིན་བྱས་པའི་སྟེང་དུ། དུས་ཁམས་ཀྱི་འཕར་ཆུལ་གྱི་འགྱུར་བ་ཕྲ་མོ་འོང་བར་རྟོགས་དགོས་སོ། །དེ་ཡང་། ངོ་མཚར་རྩ་བདུན་ནད་མེད་མི་ལ་བལྟ། །ཞེས་གསུངས་པས་ནད་མེད་པའི་རྩ་ལ་དུས་རྩའི་འཕར་ཆུལ་ལས་བླང་དོར་དཔྱད་དུ་ཡོད་ཀྱི། ནད་ཡོད་ན་ནད་ཁམས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བས་ངེས་པ་མེད་དོ། །ལྷག་པར་ཕྱི་ནམ་ཟླ་དུས་བཞི། ནང་དོན་སྣོད། བར་དོན་སྣོད་ཀྱི་རྩ་གསུམ་འབྱུང་བ་ལྔ་ཡི་རང་བཞིན་དུ་སྦྱར་ཚུལ་དང་། དེ་དག་གི་དར་གུད་ཤེས་པའི་ཕྱིར་དུ་རང་དང་མ་བུ་དགྲ་གྲོགས་ཀྱི་བསྐོར་མགོ་བརྩི་ཚུལ་བཅས་བྱང་ཆུབ་པ་ཞིག་མེད་ཐབས་མེད་དོ། །འོ་ན་རྩ་བདུན་པོ་གང་ཞེ་ན། ཁྱིམ་མགྲོན་དགྲ་གྲོགས་གདོན་དང་ནི། །མེ་ཆུ་གོ་ལྡོག་སྦྲུམ་མ་འོ། །ཞེས་པ་དེའོ།།
 

Naming and forgetting

Sowa Rigpa and the territory of Asian medical systems — Sienna R. Craig, Barbara GerkeAbstract Sowa Rigpa is generally translated as ‘the science of healing’ and often used synonymously for ‘Tibetan medicine’. Historically, Sowa Rigpa can be considered a borrowed term from Sanskrit, accompanied by an adopted sense of ‘science’, …

༄༅། །བསླབ་བྱ་དང་སྐྱོ་མགུར་འགའ་ཞིག་བཞུགས་སོ།།

– གཙང་སྨན་ཡེ་ཤེས་བཟང་པོ། གང་གི་རྣམ་སྤྲུལ་གོས་པའི་མང་། །སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཡོན་གང་འཚམ་སྤྲུལ། །རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡིད་ལས་སྐྱེས། །རྒྱུད་བཞིའི་དྲིས་ལན་དཔལ་དུ་གྱུར། །གསོ་རིག་གཙུག་ལག་ཉིན་མོར་གསལ། །དྲང་སྲོང་མཆེད་གཉིས་གུས་པས་འདུད། །གྲྭ་སློབ་འཚོ་བྱེད་མིང་བཟུང་རྣམས། །ནད་མུན་འཇིགས་ལས་བསལ་འདོད་ན། །གཞུང་ཆེན་ཉིད་ལ་འདྲིས་གོམས་དགོས། །གཞུང་དོན་རྩ་འགྲེལ་ཉམས་ལེན་མཛོད།། རྩ་རྒྱུད་དགོངས་དོན་མ་ཤེས་ན། །ས་བོན་མ་བརྒྱབ་སོ་ནམ་འདྲ། །ལོ་སྡོང་ཡལ་འབྲས་གང་ནས་རྒྱས། །ས་བོན་དཔེར་གཞོག་ཉམས་སུ་ལོང་། །བཤད་རྒྱུད་དགོངས་དོན་མ་ཤེས་ན། །ཉི་ཟླ་མེད་པའི་མུན་ནག་འདྲ། །ཚིག་དོན་སྒྲིབ་མེད་གང་གིས་གསལ། །ཉི་འོད་དཔེར་གཞོག་ཉམས་སུ་ལོང་། །མན་རྒྱུད་དགོངས་དོན་མ་ཤེས་ན། །མཛོད་ནང་ནོར་བུ་མེད་པ་འདྲ། །གཉེན་པོ་དགོས་འདོད་གང་ལས་འབྱུང་། །ནོར་བུ་དཔེར་གཞོག་ཉམས་སུ་ལོང་། །ཕྱི་རྒྱུད་དགོངས་དོན་མ་ཤེས་ན། །མཚོན་ཆ་མེད་པའི་དཔའ་བོ་འདྲ། །ནད་ཀྱི་དགྲ་དཔུང་གང་གིས་བཅོམ། །མཚོན་ཆར་དཔེར་གཞོག་ཉམས་སུ་ལོང་། །ལ་ནས་རྒྱུད་བཞིར་མ་སྦྱངས་པས། །གསོ་བྱེད་ཤེས་ཟེར་ངལ་བའི་རྒྱུ། །དཔེར་ན་ཚོང་དུས་མགྲོན་པོ་འདྲ། །འགྲོ་བའི་ལམ་ནི་མ་ཤེས་ན། །དགོས་པའི་ཚོང་ཟོག་གང་ནས་ལེན། །བཞི་རྒྱ་རྩ་བཞིའི་གཉེན་པོ་ལ། །ཟས་སྤྱོད་སྨན་དཔྱད་རྣམ་པ་བཞི། །དཔེར་ན་ཟས་ཚུལ་མ་ཤེས་ན། །ཟས་སྐོམ་སྤང་བླང་གང་གིས་ཤེས། །དེ་བཞིན་སྤྱོད་ལམ་རྣམ་གསུམ་ཡང་། །རྒྱུད་དོན་མ་རྟོགས་གང་གིས་ཤེས། །

༄༅། །བརྟག་ཐབས་རིག་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུའི་སྒོ་འབྱེད་གཏམ་བཤད།

གསོ་རིག་སློབ་དཔོན་རག་རྡོ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན། ཝཱརཱཎསཱི་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་སྨན་རྩིས་རིག་སྡེ་འགན་འཛིན། དེའང་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་ནི་བོད་ཀྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་ཅིང་། ཆེས་སྔ་མོ་ནས་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་སོགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེང་གི་དུས་སུའང་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་འཚོ་འཆིའི་འགག་རྩའི་དུས་རབས་འཕོ་འགྱུར་གྱི་གཉན་འཕྲང་རིང་པོའི་ཁྲོད་དུ་བོད་མི་རིགས་རིག་གཞུང་དང་བཅས་པར་སྲོག་གི་ཆད་མཐུད་བྱེད་པོ་བཀའ་དྲིན་འཁོར་མཐའ་བྲལ་བའི་བྱམས་བརྩེའི་དྲོ་སྐྱིད་ཅན་གྱི་ཕ་ཡུལ་གཉིས་པ་ཡིན། རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་དེར་འཛམ་བུ་གླིང་འདིར་སྲིད་པའི་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའི་ལྟ་གྲུབ་མི་འདྲ་བ་རྣམས་དང་། ལེགས་བྱང་དང་རིགས་གཞུང་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཚོ་གནས་ཐུབ་པ་མ་ཟད། ཕན་ཚུན་བརྩི་བཀུར་གཞོགས་འདེགས་བྱེད་པའི་རང་གཤིས་རང་བྱུང་ལྷན་སྐྱེས་སུ་ཡོད་པའི་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་དང་། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་མིག་དཔེར་འོས་པ་རྒྱལ་ཁབ་དེར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རིག་གནས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་པའི་ཁྲོད་ནས་སྐྱེ་རྒུ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་གཉེར་བྱ་གཅིག་པུར་གྱུར་པ་བདེ་ཐང་དང་སྨན་བཅོས་ཀྱི་རིག་པ་ཁོ་ན་ལའང་དེའི་ལག་ལེན་དང་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཡོད་ཅིང་།

༄༅། །ཕྱི་རྒྱུད་རྩ་ཆུའི་ལྷན་ཐབས་འཚོ་བྱེད་མགུལ་པའི་མཛེས་རྒྱན་བཞུགས་སོ།།

བར་ཞི་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ། ༄༅། །ན་མོ་གུ་རུ་བེེཌྰུརྱ། །ལྷ་མཆོག་སྨན་བླ་བེེཌྰུརྱ། །བཤེས་གཉེན་ཚུལ་བཟུང་བཀའ་དྲིན་ཅན། །བསྟན་འཛིན་འཇིགས་མེད་དབང་ཕྱུག་ལ། །བཏུད་ནས་རྩ་ཆུའི་བརྟག་ཐབས་འདྲི(འབྲི)། ། དང་པོ། རེག་པ་རྩའི་ལྷན་ཐབས། དེ་ལ་ནད་མེད་རྒྱུན་རྩ་ནི། །སྐྱེས་བུ་དར་མ་ཁམས་སྙོམས་པའི། །དབུགས་དབྱུང་རྩ་གསུམ་དབུགས་རྔུབ་ལ། །རྩ་གྲངས་གཉིས་འཕར་བཞེད་སྲོལ་བཙན། །དེ་ཡང་ཆེ་ཆུང་དྲག་དལ་དང་། །བྱིང་­རྒྱས་སྡོད་འཐེན་ཐང་གྲིམས་ལྷོད། །མེད་པའི་སྙོམས་པར་ལན་གྲངས་བརྒྱའི། །བར་དུ་འཕར་ན་ངེས་པ་འོ། ། དེ་ལྡོག་དྲུག་འཕར་ཚ་བ་ཆུང་། །བདུན་འཕར་ཚ་བ་འབྲིང་པོ་དང་། །བརྒྱད་འཕར་ཚ་བ་ཆེན་པོ་སྟེ། །དགུ་འཕར་ཚ་བ་མི་བཟད་པ། །བཅུ་འཕར་ཚ་བ་ལ་འདས་པའོ། །བཞི་འཕར་གྲང་བ་ཆུང་བ་དང་། །གསུམ་འཕར་གྲང་བ་འབྲིང་པོ་དང་། །གཉིས་འཕར་གྲང་བ་ཆེན་པོ་སྟེ། །གཅིག་འཕར་དམུ་ཆུའི་འཆི་རྩ་སོགས། །གྲང་བ་གཏིང་འཁར་འཆི་རྩ་ཡིན། །

༄༅། །བྱང་ཁོག་ཡུལ་ཐིག་གི་རྩ་ཚིག་རྒྱས་པ་བཞུགས་སོ།

དང་པོ་ལུས་ཀྱི་མདུན་ཐིག་བསྟན་པ། བགོ་སྐལ་ས་བཅད་ཡུལ་གྱི་གནས་ལུགས་ནི། །ཁད་མཉམ་སྟན་ལ་སྐྱིལ་ཀྲུང་ལེགས་བཅས་ཏེ། །སྒལ་ཚིགས་སྲངས་ལ་མགྲིན་པ་ཨན་ཙམ་བཀུག །དཔུང་པ་ཕྱིར་གདེངས་ལག་གཉིས་པུས་མོར་བཀབ། ། གནམ་ཐིག དཔུང་འཛུམ་གཉིས་ནས་མངུན་ངོས་ཙ་ར་ཁུང་། །སྐེ་སྟོང་གཡས་གཡོན་མཁྱིད་གང་གནམ་ཐིག་གདབ། ། ཚངས་ཐིག སྨིན་དབྲག་སྣ་རྩེ་སྐེ་སྟོང་ལྟེ་མཚམས་སྟེང་། །གནས་ལྔ་མི་འཁྱོག་ཐིག་གདབ་ཚངས་ཐིག་བརྗོད། ། གློ་བ་མའི་མཐའ་ཆགས། ནུ་མ་གཉིས་ནས་ཐུར་དུ་སོར་གང་བཅལ། །དེ་ནས་ཕྱིར་ལ་ཚོན་གང་བཅལ་བ་ནས། །སྐེ་སྟོང་ཙ་ར་ཁུང་དུ་ཐིག་གདབ་པ། ། གློ་བ་མ་ཡི་མཐའ་ཆགས་གནས་པ་ཡིན། །སྟེང་ཐུར་ཚོན་གང་གཉིས་ཡིས་ངོས་བཟུང་ལ། །སྐེ་སྟོང་ཙ་ར་ཁུང་དུ་ཚོན་གང་ས། །ནུ་སྟེང་ཚོན་གང་བཅལ་སར་ཐིག་གདབ་པ། །གློ་བ་མ་ཡི་མཐའ་ཆགས་གནས་པ་ཡིན། ། སྙིང་། ནུ་མ་གཉིས་ནས་ནང་དུ་ཚོན་རེ་བསྐུམ། །སྐེ་སྟོང་སོར་བཞིའི་འོག་ཏུ་ཐིག་གདབ་པའི། །གྲུ་གསུམ་དབུས་ནི་སྙིང་གི་ཡུལ་ཡིན་ལ། །

༄༅། །བག་ཆགས་ལུས་ཀྱི་གྲུབ་ཚུལ།

ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་པ་དྲི་མེད་འོད་ཟེར། (ཀློང་ཆེན་མཛོད་བདུན་ལས་ཐེག་མཆོག་མཛོད་ལ་ རིམ་ཁང་༢༥ ཡོད་པའི་ནང་གི་བཅུ་གཅིག་པ་དེ་ཡིན།) ཁོང་གི་གསུང་འབུམ་ནས་བཏུས། དེ་ལྟར་གཞི་ལས་འཁྲུལ་པ་ཇི་ལྟར་བཟློག་པའི་རིམ་པ་དང་བཅས་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་འཁྲུལ་དུས་ལུས་ཀྱི་གྲུབ་ཚུལ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། སྤྱིར་ཁམས་གསུམ་རིགས་དྲུག་སོ་སོ་ལ་ལུས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་རེ་ཡོད་པ་ལས། སྐབས་འདིར་མི་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། སྐྱེ་བ་བཞི་ལས་མངལ་ནས་བཙའ་བའི་རིམ་པ་དང་སྦྱར་ནས་བཤད་པ་ནི། ཉི་ཟླ་ཁ་སྦྱོར་ལས། ཕ་དང་མ་ཡི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལས། །མེར་མེར་པོ་དང་ནུར་ནུར་པོ། །ལྟར་ལྟར་པོ་དང་གོར་གོར་པོ། །མཁྲང་འགྲུར་ཉིད་དང་ཉ་ལྟ་བུ། །རུས་སྦལ་བཞིན་དང་སྦལ་པ་བཞིན། །དེ་བཞིན་ཞག་ནི་བདུན་ཕྲག་བདུན། །ལྟེ་བ་ལས་ནི་ལུས་རྣམས་བསྐྱེད། །ཟླ་དགུ་དེ་བཞིན་ངོ་བཅུ་ན། །ལུས་རྫོགས་མ་ཡི་མངལ་ནས་འཐོན། །དེ་ལྟར་གཟུགས་ནི་ཐ་དད་དུ། །འཁོར་བ་ཉིད་ནས་འཁོར་བའོ།། ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་གཏན་ལ་ཕབ་ན། དང་པོ་དྲི་ཟ་ཉེ་བར་འཇུག་པའི་སེམས་ལུས་འཚོལ་བའི་ཕྱིར་འོངས་པ་དང་། ཕ་མ་འདུ་འཕྲོད་བྱེད་པ་འཛོམ་ནས་མའི་བཤང་ལམ་ནས་ཞུགས་ཏེ། ཕའི་དྭངས་མ་དཀར་པོ་ཡུངས་འབྲུ་ཙམ་མིག་ཆུང་འཚེར་བ་དངུལ་ཆུ་ལྟ་བུ། མའི་རིགས་ཅན་གྱི་རྩའི་དྭངས་མ་དམར་པོ་ལ་ཐིམ་པར། མའི་མངལ་དུ་ཁྲག་དང་འོ་མ་འདྲེས་པ་ལྟར་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ལས། ལུས་འགྲུབ་པའི་ཚུལ་བཤད་ན་ཐོག་མ་ལུས་ཆགས་པའི་རྟེན་ནི་འབྱུང་བ་བཞི་ལས་སྟོང་པ་ནམ་མཁའ་ལྟར་གནས་པ་ལས། ཕ་མ་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྩ་འདབ་ཀྱི་རླུང་ལས་འདོད་པའི་སེམས་གཡོས་པས། རྩ་གནས་ཀྱི་ཡི་གེའི་རླུང་གི་རང་སྒྲ་ཡཾ་ཞེས་པའི་ངང་ལས་མེའི་འདོད་པ་དངོས་སུ་མཆེད་ནས། རཾ་ཞེས་རང་སྒྲ་གཡོས་པས་འབར་ཞིང་འགྱུར་བའི་ཉམས་ལས།

༄༅། །བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་རྒྱུད་བཞིའི་བྱུང་ཚུལ་དྲང་པོར་བརྗོད་པ་གངས་རིའི་ཆུ་རྒྱུན་ ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།།

– མཁན་ཆེན་ཁྲོ་རུ་ཚེ་རྣམ། དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་རྩ་བ་ནི་བོད་མི་རིགས་རང་ཉིད་ཀྱིས་སྲོལ་གཏོད་དར་སྤེལ་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། ཆེས་སྔ་མོ་ནས་བོད་དུ་གསོ་རིག་སོགས་རིག་གནས་ཡོད་པར་གྲགས་ཀྱང་ཐོག་མར་བོད་དང་མཐའ་སྐོར་གྱི་མི་རིགས་ཁག་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཁག་བར་ཕན་ཚུན་འགྲོ་འོང་ཆེས་ཉུང་བའི་སྐབས་ཏེ། བོད་ཡོངས་གཅིག་གྱུར་གྱི་ཐོག་མའི་རྒྱལ་པོ་མི་རྗེ་གཉའ་ཁྲིོ་བཙན་པོའི་དུས་ནས་བོད་དུ་སྨན་དཔྱད་ཀྱི་ལག་ལེན་ཡོད་པ་རྗེས་དཔག་བྱེད་ཐུབ། གང་ལགས་ཤེ་ན། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་སྲིད་ཁྲིར་འཁོད་སྐབས་ཆབ་འབངས་དང་རྒྱལ་སྲིད་ལ་གནོད་པ་ཡོད་པའི་དོགས་པ་དྲུག་བཏོན་ཏེ། དེ་དག་གི་གནོད་པ་སེལ་བའི་ཐབས་ཇི་ལྟར་ཡོད་ཅེས་དྲི་བ་མཛད་པ་ན། བློན་པོ་ཤེས་པ་ཅན་རྩིབས་ལྷ་སྐར་མ་ཡོལ་སྡེས་གནོད་པ་རེ་རེ་བཞིན་སེལ་བའི་ཐབས་ཡོད་པའི་ལན་ཞུས་པའི་ནང་། དུག་གི་གནོད་པ་བྱུང་ན་ཇི་ལྟར་བྱ། ཞེས་དྲིས་པ་ན། དེ་ལ་ཕན་པའི་ཐབས་སྨན་བསྟེན་རྒྱུ་ཡོད། ཅེས་ལན་བཏབ་ཡོད་པ་དང་། གཞན་ཡང་། ཕན་ཤེས་སྨན་དཔྱད་པ་དང་། སྐོར་ཤེས་རྩིས་པ་ཟེར་བ་ཡོད་པ་མ་ཟད། གཡུ་ཐོག་རྙིང་མའི་རྣམ་ཐར་ལས། གཡུ་ཐོག་ཆེན་པོས་རྒྱ་གར་གྱི་སྨན་པའི་དྲི་བར་ལན་གནང་སྐབས། ཞང་ཞུང་གི་ལུགས་ལ་ནད་ཐུར་དུ་སྦྱོང་བ་བཤལ་གྱི་རྒྱུད་དང་། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ལུགས་ལ་ནད་ཞི་བར་བྱེད་པ་དུགས་ལུམས་བྱུགས་གསུམ་གྱི་རྒྱུད། བོད་ཀྱི་ལུགས་ལ་ནད་གསོ་བར་བྱེད་པ་གཉེན་པོ་བཞི་ལྡན་གྱི་རྒྱུད་ཅེས་པ་སོགས་ཡོད་ཚུལ་གསུངས་པའི་སྐོར་འཁོད་ཡོད།